Η ασθένεια ξεκινά με αλλαγές στον αρθρικό χόνδρο, λόγω των οποίων οι αρθρικές επιφάνειες των οστών ολισθαίνουν. Ο υποσιτισμός και η απώλεια ελαστικότητας οδηγούν στον εκφυλισμό και την απορρόφησή του, ενώ ο οστικός ιστός των αρθρικών επιφανειών εκτίθεται, η ολίσθηση μειώνεται, ο χώρος της άρθρωσης στενεύει και η εμβιομηχανική της άρθρωσης αλλάζει. Η αρθρική μεμβράνη που επενδύει την άρθρωση και παράγει το αρθρικό υγρό (το οποίο τρέφει τον χόνδρο και δρα ως φυσιολογικό λιπαντικό) ερεθίζεται, γεγονός που οδηγεί σε αύξηση της ποσότητας του στην άρθρωση (αρθρίτιδα). Στο πλαίσιο της στένωσης του χώρου της άρθρωσης, ο όγκος της άρθρωσης μειώνεται, το αρθρικό υγρό προεξέχει στο οπίσθιο τοίχωμα της αρθρικής κάψουλας και σχηματίζεται μια κύστη Becker (η οποία, όταν φτάσει σε μεγάλο μέγεθος, μπορεί να προκαλέσει πόνο στον ιγνυακό βόθρο).
Ο λεπτός και ευαίσθητος ιστός της αρθρικής κάψουλας αντικαθίσταται από τραχύ συνδετικό ιστό και το σχήμα της άρθρωσης αλλάζει. Ο περιαρθρικός οστικός ιστός μεγαλώνει, σχηματίζονται οστεόφυτα (παθολογικές οστικές αναπτύξεις). Η κυκλοφορία του αίματος στους περιαρθρικούς ιστούς διαταράσσεται, τα υποοξειδωμένα μεταβολικά προϊόντα συσσωρεύονται σε αυτούς, οι ερεθιστικοί χημειοϋποδοχείς και αναπτύσσεται το σύνδρομο επίμονου πόνου. Στο πλαίσιο των αλλαγών στην ανατομία της άρθρωσης, εμφανίζεται διαταραχή της λειτουργίας των γύρω μυών, εμφανίζεται υποτροφία και σπασμός και διαταράσσεται το βάδισμα. Εμφανίζεται ένας επίμονος περιορισμός στο εύρος κίνησης στην άρθρωση (σύσπαση), μερικές φορές τόσο έντονος που είναι πιθανές μόνο κινήσεις ταλάντωσης (ακαμψία) ή πλήρης έλλειψη κίνησης (αγκύλωση).
Η γονάρθρωση είναι μια αρκετά συχνή ασθένεια: επηρεάζει το 10% του συνολικού πληθυσμού του πλανήτη και άνω των 60 ετών επηρεάζει κάθε τρίτο άτομο.
Αιτίες γονάρθρωσης
- Τραυματισμοί στα οστά και τις αρθρώσεις.
- Φλεγμονώδεις παθήσεις των αρθρώσεων (ρευματοειδή, ουρική αρθρίτιδα).
- Διαταραχές του μεταβολισμού των μετάλλων σε διάφορες ενδοκρινοπάθειες (σακχαρώδης διαβήτης, παθήσεις των παραθυρεοειδών αδένων, αιμοχρωμάτωση).
- Παθήσεις του μυϊκού συστήματος και νευροπάθεια (νόσος Charcot).
Εκτός από τους κύριους λόγους, υπάρχουν επίσης δυσμενείς παράγοντες για την ανάπτυξη της γονάρθρωσης, οι οποίοι περιλαμβάνουν:
- υπερβολικό βάρος (κυριολεκτικά ασκεί πίεση στα κάτω άκρα).
- ηλικία (κυρίως οι ηλικιωμένοι επηρεάζονται από τη νόσο).
- γυναικείο φύλο (στατιστικά, οι γυναίκες αρρωσταίνουν πιο συχνά).
- αυξημένη αθλητική και επαγγελματική σωματική δραστηριότητα.
Συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας των αρθρώσεων του γόνατος
- Πόνος που αυξάνεται με το περπάτημα και μειώνεται με την ανάπαυση.
- Δυσκολία στις συνήθεις, φυσιολογικές κινήσεις στις αρθρώσεις.
- Χαρακτηριστικό «τσίσιμο» στις αρθρώσεις.
- Αύξηση μεγέθους αρθρώσεων και ορατή παραμόρφωσή τους.
Στάδια γονάρθρωσης
Κλινικά στάδια αρθρώσεως της άρθρωσης του γόνατος. Η ασθένεια περνά από διάφορα στάδια.
- Στο πρώτο στάδιο, ένα άτομο αισθάνεται μόνο ένα ελαφρύ αίσθημα ενόχλησης ή «βαρύτητα» στο γόνατο, το οποίο είναι ενοχλητικό όταν περπατά μεγάλες αποστάσεις ή αυξάνει τη σωματική δραστηριότητα. Μια εξέταση με ακτίνες Χ δεν θα είναι ενημερωτική: μπορεί να ανιχνευθεί μόνο μια ελαφρά στένωση του αρθρικού χώρου, δεν θα υπάρξουν άλλες αλλαγές. Κατά την έναρξη της νόσου, ένα άτομο δεν απευθύνεται σε ειδικούς, χωρίς να δίνει μεγάλη σημασία στα συμπτώματα που εμφανίζονται.
- Το δεύτερο στάδιο χαρακτηρίζεται από αισθητό πόνο, η σοβαρότητα του οποίου μειώνεται με την ανάπαυση. Εμφανίζεται δυσκολία στην κίνηση στις αρθρώσεις και ακούγεται ένα χαρακτηριστικό «τρίξιμο» κατά το περπάτημα (από τον ασθενή μπορείτε να ακούσετε μια κοινή φράση στην καθημερινή ζωή: «τρίζουν τα γόνατα»). Οι ακτινογραφίες αποκαλύπτουν μια σαφώς ορατή στένωση του αρθρικού χώρου και μεμονωμένα οστεόφυτα.
- Όταν η γονάρθρωση μεταβαίνει στο επόμενο, τρίτο στάδιο, ο πόνος θα ενοχλεί συνεχώς τον ασθενή, ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας, και εμφανίζεται μια διαταραχή στη διαμόρφωση των αρθρώσεων, δηλαδή παραμόρφωση, που επιδεινώνεται από οίδημα τη στιγμή της φλεγμονής. Οι ακτινογραφίες δείχνουν μέτρια στένωση του αρθρικού χώρου και πολλαπλά οστεόφυτα. Στο τρίτο στάδιο, πολλοί αναζητούν ήδη ιατρική βοήθεια, γιατί... η ποιότητα ζωής υποφέρει σημαντικά λόγω του πόνου και της δυσκολίας στο κανονικό περπάτημα.
- Το τέταρτο στάδιο συνοδεύεται από αμείωτο, εξουθενωτικό πόνο. Οι ελάχιστες προσπάθειες κίνησης γίνονται μια δύσκολη δοκιμασία για ένα άτομο, η παραμόρφωση των αρθρώσεων είναι οπτικά αισθητή και το περπάτημα είναι εξαιρετικά δύσκολο. Η ακτινογραφία αποκαλύπτει σημαντικές αλλαγές: ο χώρος της άρθρωσης πρακτικά δεν ορίζεται στις εικόνες, αποκαλύπτονται πολλαπλά χονδροειδή οστεόφυτα, «αρθρικά ποντίκια» (θραύσματα οστού που φθείρονται που πέφτουν στην κοιλότητα της άρθρωσης). Αυτό το στάδιο της γονάρθρωσης σχεδόν πάντα συνεπάγεται αναπηρία: συχνά το αποτέλεσμα της νόσου είναι η πλήρης σύντηξη της άρθρωσης, η αστάθειά της και ο σχηματισμός μιας «ψευδής άρθρωσης».
Ποιος αντιμετωπίζει την αρθροπάθεια της άρθρωσης του γόνατος;
Ειδικευμένη ιατρική περίθαλψη για τη γονάρθρωση μπορεί να παρασχεθεί στον ασθενή από θεραπευτή, ρευματολόγο και γενικό ιατρό (οικογενειακό γιατρό), αλλά αυτοί οι ειδικοί αντιμετωπίζουν την άρθρωση του γόνατος με μη επιπλεγμένη αρθροπάθεια. Όταν εμφανίζεται αρθρίτιδα ή η θεραπεία που συνταγογραφείται από τον θεραπευτή δεν δίνει το επιθυμητό αποτέλεσμα, τότε δεν μπορείτε να κάνετε χωρίς τη βοήθεια ενός ορθοπεδικού. Σε περιπτώσεις όπου απαιτείται χειρουργική φροντίδα, ο ασθενής αποστέλλεται σε εξειδικευμένο ορθοπεδικό και τραυματολογικό τμήμα.
Πώς και με τι αντιμετωπίζεται η αρθροπάθεια της άρθρωσης του γόνατος;
Οι επί του παρόντος γνωστές μέθοδοι θεραπείας της αρθροπάθειας της άρθρωσης του γόνατος χωρίζονται σε μη φαρμακευτικές συντηρητικές, φαρμακευτικές και χειρουργικές.
Μη φαρμακευτικές μέθοδοι
Πολλοί ασθενείς κάνουν την ερώτηση: "Πώς να θεραπεύσετε την αρθροπάθεια της άρθρωσης του γόνατος χωρίς χάπια;" Απαντώντας σε αυτό το ερώτημα, λυπούμαστε να δηλώσουμε ότι η γονάρθρωση είναι μια χρόνια ασθένεια και δεν μπορεί να εξαλειφθεί για πάντα. Ωστόσο, πολλές υπάρχουσες επί του παρόντος μη φαρμακολογικές μέθοδοι καταπολέμησης αυτής της νόσου μπορούν να επιβραδύνουν σημαντικά την εξέλιξή της και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής του ασθενούς, ειδικά όταν χρησιμοποιούνται στα αρχικά στάδια της νόσου. Εάν συμβουλευτείτε έναν γιατρό έγκαιρα και ο ασθενής έχει επαρκή κίνητρα για να θεραπεύσει, μερικές φορές αρκεί να εξαλειφθούν οι αρνητικοί παράγοντες. Για παράδειγμα, έχει αποδειχθεί ότι η απώλεια του περιττού βάρους μειώνει την εκδήλωση των κύριων συμπτωμάτων της νόσου.
Η εξάλειψη της παθολογικής σωματικής δραστηριότητας και, αντίθετα, η άσκηση θεραπευτικών ασκήσεων με τη χρήση ορθολογικών σωματικών προγραμμάτων μειώνει την ένταση του πόνου. Οι ασκήσεις για τη βελτίωση της δύναμης του τετρακέφαλου έχει αποδειχθεί ότι έχουν συγκρίσιμα αποτελέσματα με τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα.
Εάν θεραπεύουμε την αρθροπάθεια της άρθρωσης του γόνατος, τότε πρέπει να προσπαθήσουμε για σωστή διατροφή: προϊόντα που περιέχουν μεγάλες ποσότητες ζωικού κολλαγόνου και χονδροϊτίνης (γαρίδες, καβούρι, κριλ), φρέσκα λαχανικά και φρούτα πλούσια σε φυτικό κολλαγόνο και αντιοξειδωτικά θα συμβάλουν στη βελτίωση των ελαστικών ιδιοτήτων του αρθρικού χόνδρου και το πάθος για τα καπνιστά, ζαχαρωτά και γλυκά κρέατα. Αντίθετα, ενισχύει τις μεταβολικές διαταραχές στο σώμα και τη συσσώρευση υπέρβαρων σε παχυσαρκία.
Όταν σκέφτεστε ποια είναι η πιο αποτελεσματική θεραπεία για την αρθροπάθεια του γόνατος, αξίζει να θυμάστε μια τόσο αποτελεσματική θεραπεία και προληπτική μέθοδο όπως η όρθωση: η στερέωση επιγονατίδων, ορθώσεων, ελαστικών επιδέσμων και ορθοπεδικών πάτων μειώνει και κατανέμει σωστά το φορτίο στην άρθρωση, μειώνοντας έτσι την ένταση του πόνου σε αυτήν.
Η ολοκληρωμένη θεραπεία της αρθρώσεως της άρθρωσης του γόνατος περιλαμβάνει επίσης τον διορισμό πολύ αποτελεσματικών φυσικών διαδικασιών, ακόμη και σε προχωρημένες μορφές της νόσου. Όταν χρησιμοποιείται ευρέως σε διαφορετικές κατηγορίες ασθενών που πάσχουν από αυτή την ασθένεια, η μαγνητική θεραπεία έχει αποδείξει την αποτελεσματικότητά της: μετά από λίγες μόνο διαδικασίες, η ένταση του πόνου μειώνεται, ως αποτέλεσμα της βελτίωσης της κυκλοφορίας του αίματος, του μειωμένου οιδήματος και της εξάλειψης του μυϊκού σπασμού, αυξάνει την κινητικότητα των αρθρώσεων. Η επίδραση της μαγνητικής θεραπείας είναι ιδιαίτερα έντονη όταν αναπτύσσεται ενεργή φλεγμονή στην άρθρωση: η σοβαρότητα του οιδήματος μειώνεται σημαντικά και τα συμπτώματα της αρθρίτιδας υποχωρούν. Όχι τόσο δημοφιλείς, αλλά όχι λιγότερο αποτελεσματικές για τη θεραπεία της άρθρωσης του γόνατος με αρθρώσεις, είναι τέτοιες μέθοδοι φυσιοθεραπείας όπως η θεραπεία με λέιζερ και η κρυοθεραπεία (έκθεση στο κρύο), που έχουν έντονο αναλγητικό αποτέλεσμα.
Φαρμακευτική θεραπεία
Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ), διαθέσιμα σε μορφές για εξωτερική (διάφορα τζελ, αλοιφές) και συστηματική χρήση (δισκία, υπόθετα, διαλύματα), έχουν από καιρό αποδείξει την αποτελεσματικότητά τους στη θεραπεία της οστεοαρθρίτιδας και συνταγογραφούνται ευρέως από τους γιατρούς. Αναστέλλοντας τη φλεγμονή σε ενζυματικό επίπεδο, εξαλείφουν τον πόνο και το πρήξιμο στις αρθρώσεις και επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου. Για πρώιμες εκδηλώσεις της νόσου, η τοπική χρήση αυτών των φαρμάκων σε συνδυασμό με μη φαρμακευτικές μεθόδους είναι αποτελεσματική. Αλλά με προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα των αρθρώσεων του γόνατος, δεν μπορείτε να κάνετε χωρίς χάπια. Πρέπει να θυμόμαστε ότι η παρατεταμένη συστηματική χρήση ΜΣΑΦ μπορεί να προκαλέσει την ανάπτυξη και έξαρση ελκωτικών διεργασιών στη γαστρεντερική οδό και επιπλέον, να επηρεάσει αρνητικά τη λειτουργία των νεφρών και του ήπατος. Επομένως, σε ασθενείς που λαμβάνουν ΜΣΑΦ για μεγάλο χρονικό διάστημα θα πρέπει επίσης να συνταγογραφούνται φάρμακα που προστατεύουν τον γαστρικό βλεννογόνο και παρακολουθούν τακτικά τις εργαστηριακές παραμέτρους της λειτουργίας των εσωτερικών οργάνων.
Σε περίπτωση προχωρημένης, «προχωρημένης» οστεοαρθρίτιδας, όταν ένα άτομο αισθάνεται αφόρητο πόνο που δεν υποχωρεί ακόμη και σε ηρεμία, διαταράσσει τον κανονικό ύπνο και δεν ανακουφίζεται με ΜΣΑΦ, κορτικοστεροειδή και μη φαρμακευτικές μεθόδους, είναι δυνατό να συνταγογραφηθούν οπιοειδή παυσίπονα. Τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται μόνο με συνταγή γιατρού, ο οποίος λαμβάνει υπόψη τη σκοπιμότητα της συνταγογράφησης τους σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση.
Χονδροπροστατευτικά (κυριολεκτικά μεταφράζεται ως «προστατευτικό χόνδρο»). Αυτό το όνομα αναφέρεται σε διάφορα φάρμακα, ενωμένα με μια ιδιότητα - ένα αποτέλεσμα τροποποίησης της δομής, δηλαδή την ικανότητα να επιβραδύνουν τις εκφυλιστικές αλλαγές στον χόνδρο και τη στένωση του αρθρικού χώρου. Παράγονται σε μορφές τόσο για χορήγηση από το στόμα (γλυκοζαμίνη, θειική χονδροϊτίνη, πιασκλιδίνη) όσο και για ένεση στην κοιλότητα της άρθρωσης (υαλουρονικά). Φυσικά, αυτά τα φάρμακα δεν κάνουν θαύμα και δεν «αναπτύσσουν» νέο χόνδρο, αλλά μπορούν να σταματήσουν την καταστροφή του. Για να επιτευχθεί ένα διαρκές αποτέλεσμα, πρέπει να χρησιμοποιούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα, σε τακτικά μαθήματα αρκετές φορές το χρόνο.
Χειρουργική αντιμετώπιση αρθρώσεων των αρθρώσεων του γόνατος
Υπάρχουν συχνά περιπτώσεις που, παρά την επαρκή ολοκληρωμένη θεραπεία, η νόσος εξελίσσεται, μειώνοντας σταθερά την ποιότητα ζωής του ατόμου. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο ασθενής αρχίζει να κάνει ερωτήσεις: "τι να κάνει εάν τα συνταγογραφούμενα φάρμακα δεν βοηθήσουν στην αρθροπάθεια της άρθρωσης του γόνατος;", "Ενδείκνυται χειρουργική θεραπεία για την αρθροπάθεια του γόνατος;", "Πώς αντιμετωπίζεται χειρουργικά η αρθροπάθεια της άρθρωσης του γόνατος;" Απαντώντας σε αυτά τα ερωτήματα, θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι οι ενδείξεις για χειρουργική αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας των αρθρώσεων του γόνατος είναι το σύνδρομο δυσεπίλυτου πόνου και η σημαντική δυσλειτουργία της άρθρωσης, η οποία δεν μπορεί να εξαλειφθεί με τη χρήση σύνθετης συντηρητικής θεραπείας.
Ο πιο δημοφιλής τύπος χειρουργικής φροντίδας για τη γονάρθρωση είναι η ενδοπροσθετική, δηλαδή η αφαίρεση της άρθρωσης με την άμεση τοποθέτηση μεταλλικής πρόθεσης που την αντικαθιστά, ο σχεδιασμός της οποίας μοιάζει με την ανατομία της άρθρωσης του ανθρώπινου γόνατος. Ταυτόχρονα, προϋπόθεση για τη διενέργεια αυτού του τύπου χειρουργικής θεραπείας είναι η απουσία χονδροειδών παραμορφώσεων της άρθρωσης, σχηματισμένων «ψευδών αρθρώσεων», μυϊκών συσπάσεων και έντονης μυϊκής ατροφίας.
Σε περίπτωση σοβαρής οστεοπόρωσης (σημαντική μείωση της οστικής πυκνότητας), δεν ενδείκνυται επίσης η ενδοπροσθετική: το οστό "ζάχαρης" δεν θα αντέξει την εισαγωγή μεταλλικών καρφίδων και η ταχεία απορρόφηση του οστικού ιστού θα ξεκινήσει στο σημείο της εγκατάστασής τους και μπορεί να εμφανιστούν παθολογικά κατάγματα. Ως εκ τούτου, μια έγκαιρη απόφαση σχετικά με την ανάγκη εγκατάστασης μιας ενδοπρόσθεσης φαίνεται τόσο σημαντική - θα πρέπει να ληφθεί όταν η ηλικία και η γενική κατάσταση του ανθρώπινου σώματος εξακολουθούν να επιτρέπουν την εκτέλεση της επέμβασης. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μακροχρόνιων μελετών, η διάρκεια της επίδρασης της ενδοπροσθετικής, δηλαδή η προσωρινή διάρκεια της απουσίας σημαντικών κινητικών περιορισμών και της διατήρησης μιας αξιοπρεπούς ποιότητας ζωής είναι περίπου δέκα χρόνια. Τα καλύτερα αποτελέσματα της χειρουργικής θεραπείας παρατηρούνται σε άτομα 45-75 ετών με χαμηλό σωματικό βάρος (λιγότερο από 70 κιλά) και σχετικά υψηλό βιοτικό επίπεδο.
Παρά την ευρεία χρήση της αρθροπλαστικής γόνατος, τα αποτελέσματα τέτοιων επεμβάσεων είναι συχνά μη ικανοποιητικά και το ποσοστό των επιπλοκών υψηλό. Αυτό οφείλεται στα σχεδιαστικά χαρακτηριστικά των ενδοπροθέσεων και στην πολυπλοκότητα της ίδιας της χειρουργικής επέμβασης (η αντικατάσταση ισχίου είναι πολύ πιο απλή από τεχνική άποψη). Αυτές περιλαμβάνουν χειρουργική επέμβαση αρθρομυελικής παράκαμψης και διορθωτική οστεοτομία. Η αρθρομυελική παροχέτευση είναι μια σύνδεση του μυελικού καναλιού του μηριαίου οστού με την κοιλότητα της άρθρωσης του γόνατος χρησιμοποιώντας μια παροχέτευση - έναν κοίλο μεταλλικό σωλήνα. Χάρη σε αυτό, ο λιπώδης μυελός των οστών από το κάτω τρίτο του μηριαίου οστού εισέρχεται στην άρθρωση του γόνατος, θρέφοντας τον χόνδρο και λιπάνοντάς τον, επιτυγχάνοντας έτσι σημαντική μείωση του πόνου.
Όταν αλλάζει ο άξονας του κάτω άκρου (αλλά με την κατάσταση ενός μικρού περιορισμού του εύρους κινήσεων), είναι αποτελεσματική η διορθωτική οστεοτομία - διασταύρωση της κνήμης με διόρθωση του άξονά της, ακολουθούμενη από στερέωση με πλάκα και βίδες στην επιθυμητή θέση. Σε αυτή την περίπτωση, επιτυγχάνονται δύο στόχοι - ομαλοποίηση της εμβιομηχανικής λόγω αποκατάστασης του άξονα των άκρων, καθώς και ενεργοποίηση της κυκλοφορίας του αίματος και του μεταβολισμού κατά τη σύντηξη των οστών. Και παρόλο που σήμερα η ιατρική δεν είναι σε θέση να προσφέρει ένα φάρμακο που την απαλλάσσει για πάντα ή άλλους τρόπους για την πλήρη θεραπεία αυτής της ασθένειας, ένας υγιεινός τρόπος ζωής, η έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας και η τήρηση των συστάσεων του γιατρού μπορούν να σταματήσουν την εξέλιξή της.